Stockholm Riksarkivet

Polski ślady

w Szwecji

Stockholm

Riksarkivet - Archiwum Narodowe Szwecji

W Archiwum Narodowym Szwecji znajduje się duży zbiór poloników Zbiór poloników Skoklostersamlingen, należący obecnie do zbiorów sztokholmskiego Riksarkivet, bierze początek ze zdobyczy wojennych generała Karola Gustava Wrangla. Rękopisy i druki, zagrabione na terenach Rzeczpospolitej, zostały przez generała zdeponowane w zamku Skokloster i stanowiły kiedyś jeden zbiór. W roku 1892 manuskrypty przeniesione zostały do archiwum w Sztokholmie a druki, pozostały na zamku.

 

Większość materiału doczekała się opracowań. Badaniami nad polonikami zajmował się zespół naukowców ze Szwecji Polski.

 

prof. Ewa Teodorowicz-Hellman: Polonika w zbiorach Archiwum Narodowego Szwecji. Warszawa.

 

red. Alina Nowicka-Jeżowa. Polonika w Riksarkivet Skoklostersamlingen. TOM 1

 

Intencją publikacji jest zwrócenie uwagi badaczy literatury i piśmiennictwa na polonika ze zbiorów Skokloster, spoczywające w Riksarkivet (Archiwum Narodowym Szwecji). Źródła te nie pozostają całkowicie nieznane: mają rozproszoną bibliografię datującą się od wieku XVIII, są w pewnym zakresie uchwytne w katalogach bibliotecznych, są też przedmiotem studiów historycznych. Polonika z kolekcji Skokloster nie doczekały się dotychczas edycji. Najbardziej interesujące materiałowo i literacko są diariusze, poematy, ekscytarze i listy dotyczące „potrzeby smoleńskiej” (1614-1615), pisma polityczne rokoszu Zebrzydowskiego (1606-1607), nieujęte w wydaniu Jana Czubka, oraz diariusze i listy czasów dymitriad.

 

ed. Alina Nowicka-Jeżowa. Polonika w Riksarkivet Skoklostersamlingen. TOM 2

 

Prezentowane w niniejszym tomie teksty ukazują dzieje Smoleńska oraz potwierdzają jego znaczenie zarówno w historii Rzeczpospolitej, jak i w ideologii sarmackiej pierwszej połowy XVII w. Ponieważ głównym „bohaterem” edycji jest Smoleńsk, utwory zostały ułożone w kolejności niezależnej od ich autorstwa oraz formy literackiej, a odpowiadające chronologii opisywanych wydarzeń, związanych ze sporem Rzeczpospolitej i Księstwa Moskiewskiego o naddnieprzańska twierdzę.

 

red. Alina Nowicka-Jeżowa. Polonika w Riksarkivet Skoklostersamlingen. TOM 3

 

Wydany z rękopisu poemat Pamiątka rycerstwa sarmackiego i senatorów Obojga Narodów przy żałosnej śmierci wielkiego senatora, męstwem i dzielnością po Septemtryjonie wsławionego, Jaśnie Wielmożnego Pana Jana Karola Chodkiewicza… nie ma charakteru okazjonalnego, stricte okolicznościowego. Utwór ogarnia bowiem materię szerszą niż dzieje wojen prowadzonych przez hetmana. Ambicje autora sięgają dalej, pragnie on przekazać prawdy uniwersalne, ważne dla funkcjonowania Rzeczypospolitej i szlacheckiej społeczności. Twórca Pamiątki pozostaje dla nas anonimowy. Dało się jedynie odcyfrować jego imię i końcówkę nazwiska: Wojciech <…>ski. Pamiątka daje świadectwo narodzin legendy Chodkiewicza, wpisuje w nią ważne i dobitnie brzmiące treści ponadokolicznościowe. Historykowi literatury pozwala na wgląd w repertorium konwencji epiki rycerskiej i poezji funeralnej, jakim dysponowali wówczas przeciętni wierszopisarze. Pozwala śledzić proces demokratyzacji toposu nieśmiertelnej sławy i kreowania narodowego panteonu, w którym jest miejsce i dla zwykłych żołnierzy. Jest on reprezentatywnym tekstem dla „domowej muzy” sarmackiej, ciekawym świadectwem kultury literackiej w pierwszych dziesiątkach XVII w.

red. Alina Nowicka-Jeżowa. Polonika w Riksarkivet Skoklostersamlingen. TOM 4

 

Dzieło Stanisława Niemojewskiego daje świadectwo kształtowania się formy pamiętnika, chociaż jeszcze typowym pamiętnikiem nie jest, lecz sytuuje się między diariuszem, od którego schematyzmu odchodzi, a pamiętnikiem. Autor diariusza, Stanisław Niemojewski herbu Rola stał się jednym z kronikarzy opisujących wypadki w drodze do stolicy carów, przyjęcie w moskiewskiej stolicy, koronację, prawosławne zaślubiny oraz uroczystości weselne aż po przewrót, internowanie i odjazd z Moskwy Maryny. Diariusz dotyczy małżeństwa Dymitra Iwanowicza, młodzieńca podającego się za cudem ocalałego syna Iwana Groźnego, z Maryną Mniszchówną, córką wojewody sandomierskiego – Jerzego Mniszcha. Ślub odbył się w Krakowie w końcu listopada 1605 r. w obecności dostojników polskich i rosyjskich. W weselu brał także udział nuncjusz papieski. Akt zaślubin miał zwiastować trwałe przymierze dwóch narodów, nową epokę w stosunkach polsko-rosyjskich i ewentualną unię rzymsko-prawosławną. W rzeczywistości, jak pokazuje historia, stało się inaczej.

 

Video

Zdjęcia

COPYRIGHT © | ALL RIGHTS RESERVED