Altuna Göksbo

Polski ślady

w Szwecji

Aktuna-Göksbo. Refvelsta

Historia Revelsty (wcześniej pisano Revfelsta) ma swoje początki w XIII wieku. To wówczas powstał tutaj majątek rolny, którego założycielem był Nils Jonsson z rodu Rävelsta. Majątek kolejno przechodził na własność innych rodów szwedzkich, by wreszcie w 1791 roku przejść pod zarząd rodziny von Engeströmów. Miejsce to znane jest z historii Szwecji z wydarzenia, które miało miejsce w styczniu 1439 roku, gdy żołnierze Karla Knutssona pojmały w majątku Kristera Nilssona (Wazę) i nagiego uwięzili w zamku w Västerås.

 

Główny budynek mieszkalny w Göksbo powstał w 1887 roku wybudowany przez hrabinę Olgę von Engeström. Powstał na fundamentach starego XVII wiecznego budynku - do dzisiaj zachowały się stare piwnice jeszcze z wcześniejszego okresu, z XIII wieku.

W latach 1880-tych Lars Benzelstierna von Engelström założył wokół "pałacyku" park w stylu wczesnoromańskim. Na skalistym wzgórzu (na którym stoi "pałacyk") wytyczono ścieżki (zwane tutaj ulicami), które wysypano gruzem. Każda otrzymała własną nazwę. Największa ulica nosi nazwę Larsgatan (od imienia założyciela parku). Znajdziemy tutaj Edmundsgatan (najmłodszy syn Larsa, który zginął w 1892 roku w wieku zaledwie 23 lat) - na końcu ulicy była kiedyś altana (lusthus) jego imienia, w której Lars przesiadywał pogrążony w żałobie wraz ze swoim przyjacielem Henrykiem Bukowskim (altana uległa zniszczeniu w latach 1960-tych, gdy pod naporem śniegu zawalił się dach). Zachowała się jednak inna altana o nazwie Hedvigro (nazwa od imienia żony Larsa, Jadwigi Borzewskiej). Ulicą Kraszewskiego dojdziemy do monumentu poświęconego polskiemu pisarzowi w formie kamienia runicznego. Obok ulica Bukowskiego i wiele innych nazwanych od imion rodu von Engeströmów. Mariebergsgatan dojdziemy do Marieberg, miejsca gdzie urządzano polowy kościół katolicki - aż do połowy lat 1950-tych odbywały się tutaj msze. Na szczycie stoi kamienny maryjny monument. Jest tutaj także ukrzyżowany Jezus.

 

Rodzina hrabiów von Engeström zamieszkuje do dzisiaj majątek Göksbo. Poniżej głównego budynku rozciągają się zabudowania gospodarcze, a w starym budynku wypełnionym pięknymi meblami i obrazami na półkach można znaleźć wiele polskich lub Polsce poświęconych książek. Od czasu do czasu organizowane jest zwiedzanie majątku.

Józef Ignacy Kraszewski nigdy w Göksbo nie był, ale jego przyjaźń z hrabią Wawrzyńcem Engeströmem potwierdza bogata korespondencja, która przechowywana jest dzisiaj w Archiwum PAN w Poznaniu.

 

Akt upamiętniający uroczystość odsłonięcia monumentu poświęconego J.I. Kraszewskiemu:

 

 

Nie mogąc osobiście uczcić tu wspólnem świętem narodowym w naszej stolicy Jagiellońskiej, w której cała Polska i Słowiańszczyzna dzisiaj zebrana - obchodzimy ten dzień wielkiego Jubileuszu Twojego w północnej zagrodzie rodaka i przyjaciela.

Zebrani u Hrabiego Engeström święcimy dziś w parku Altuna-Göksbo kamień pamiątkowy ku czci i wdzięczności rodaków zamieszkałych tu na północy, aby świadczył wieczyście o gorącym współudziale i łączności naszej z Krakowem - z Polską całą!

W krainie skał i lasów - w ojczyźnie prastarych kamieni runicznych, stawiamy tutaj pod cieniem świerków północnych, odłam granitu z wyrytym na wzór tych odwiecznych pomników skandynawskich, napisem szwedzkim:

1829-1879

Józef Ignacy Kraszewski

Za czasów naszych przodownik oświaty, postępu i uczuć narodowych polskich.

Obecni:

w dniu wielkiego Jubileuszu pięćdziesięcioletniej zasługi i pracy jaki obchodzi dziś Polska mianowany

Członkiem Honorowym Akademii Umiejętności w Stockholmie.

Po drugiej pomnika również sposobem runicznym wyryty napis:

Kamień pamiątkowy.

Uroczystości Jubileuszowej odbytej w Krakowie dnia 4 października 1879 a obchodzonej jednocześnie w Szwecji przez Polaków, tutaj w Altunie-Göksbo.

Po trzeciej stronie wyryty

Monogram

otoczony napisem polskim:

W cześć Kraszewskiemu Polacy w Szwecji

Przesełając Ci Czcigodny Panie taką zbiorową daninę czci i uszanowania, prosimy abyś w dniu dzisiejszym przyjął łaskawie ten hołd serdeczny z jakim stajemy w tak ojczystem - obecni sercem i duszą w Krakowie!

W imieniu zebranych polaków:

Wawrzyniec hr. Engeström

Henryk Bukowski

Michał Michałowski

Altuna-Göksbo dnia 4 Października 1879

 

(Akt ze zbiorów rodziny von Engeströmów, udostępniony dzięki uprzejmości Johana von Engeströma/

 

 

 

 

Zdjęcia

COPYRIGHT © | ALL RIGHTS RESERVED